Opereren in Afrika
Jan Bos,
geboren in 1951, is orthopedisch chirurg en sinds 1 januari 2009
werkzaam in orthopedisch centrum ViaSana. Naast zijn werkzaamheden
in onze kliniek gaat hij sinds 2001 jaarlijks gedurende een maand
naar Afrika. In het ziekenhuis van Kabgayi (gelegen in Rwanda)
voert hij namens Artsen zonder Vakantie orthopedische operaties
uit.
Tropendokter
De passie die Jan Bos heeft voor Afrika begint al velen
jaren terug. In 1978 ging hij, toen nog als algemene tropendokter,
voor het eerst naar Rwanda en bleef daar vijf jaar werken als
geneesheer-directeur van het ziekenhuis van Kirinda. "Ik maakte
daar de boeiendste dingen mee, zo viel regelmatig de stroom uit
doordat het kanaal van onze waterkrachtcentrale dichtgeslibd was
met takken en bladeren. Met zijn allen moesten we dan aan het werk
om het kanaal te zuiveren zodat het water er weer ongestoord
doorheen kon stromen".
Bijna 1 miljoen doden in 100 dagen
"Enige jaren na mijn terugkeer in Nederland begon de Genocide in
Rwanda." De genocide was een volkerenmoord die van 6 april tot half
juli 1994 plaatsvond. Gedurende deze periode werden naar schatting
500.000 tot 1 miljoen Tutsi's en gematigde Hutu's in een periode
van 100 dagen vermoord. Aan de volkerenmoord ging een sinistere
voorbereiding vooraf: in de maanden voor de moord werden Hutu via
de Radio opgehitst tegen de Tutsi. Ook zouden kapmessen zijn
ingekocht waarmee de Tutsi vermoord moesten worden. Hutu werden tot
moorden gedwongen, als ze niet meededen werden gezinsleden
vermoord. Hutu die met een Tutsi waren getrouwd werden zelfs
gedwongen om hun eigen geliefden te vermoorden, wat velen onder
dwang ook deden.
"Aan de schedels in de "sites de genocide" zie je precies
hoe de bevolking is vermoord."
Terug naar Rwanda
Vanwege het gigantische aantal slachtoffers in zo'n korte
tijd en de reactie van de westerse wereld of liever gezegd het
uitblijven van een reactie (hoewel zij op de hoogte waren
grepen ze niet in), zien velen de Rwandese genocide als een uiterst
betreurenswaardige gebeurtenis in de recente geschiedenis. Zo ook
Jan Bos, want
na de mooiste jaren in Rwanda gehad te hebben moest en zou hij
terug. Daarom gaat hij sinds 2001 jaarlijks terug om daar zijn
steentje bij te dragen en een dragelijker leven voor vele
gehandicapte kinderen en volwassenen te bewerkstelligen.
Centre des Handicapes de Gatagara
Zo ook dit jaar, vanaf 6 november 2010 was Jan Bos voor drie weken werkzaam in het
Centre des Handicapés de Gatagara in Rwanda. Dit
gehandicaptencentrum geeft onderdak, opleiding en onderwijs aan
gehandicapte kinderen (orthopedische problemen). Samen met zijn
teamleden van "Artsen Zonder Vakantie" voert hij orthopedische
operaties uit die de lokale orthopedisch specialisten niet uit
kunnen voeren.
De hospitalisatieafdeling "Liliane"
Zeer ernstige afwijkingen
Een groot verschil met Afrika is dat Nederlanders veel sneller
medische hulp zoeken. In Afrika gaan mensen pas in het laatste
stadium van hun ziekte naar een dokter. Hierdoor zie je ernstige
ziektebeelden in een vergevorderd stadium. Zo melden zich niet
zelden patiënten met verwaarloosde ontwrichtingen van hun elleboog,
schouder of heup, of verwaarloosde fracturen die in een onmogelijke
stand zijn vastgegroeid.
Ernstige afwijkingen zoals X-benen, klompvoeten en
verbrandingen
Een vochtige OK jas
"Ik heb veel patiënten kunnen helpen maar telkens als je daar
komt en je ziet de instrumenten en faciliteiten waarmee je
moet werken, denk je toch, waar begin ik aan! Zo stond ik te
opereren in een vochtige OK jas en een operatiekamer zonder
airconditioning. Waar we in Nederland werken met aparte
instrumenten sets voor elke operatie liggen daar alle
instrumenten door elkaar in een bak, waar de gehele dag uit wordt
bediend. Leve de steriliteit! Toch is er al veel
veranderd. Vroeger werden vaak medicijnen en spullen
aan Afrika gedoneerd die hier in Nederland niet meer gebruikt
mochten worden omdat ze over de vervaldatum heen waren.
Tegenwoordig is dit nog maar zelden het geval omdat de douane
hier scherp op controleert. Nu kunnen we door de donaties
die Artsen zonder Vakantie krijgt niet alleen verbanden,
instrumenten en medicijnen meenemen maar ook medische apparatuur.
Zo kunnen we nu röntgenfoto's maken en hebben we mede dankzij een
donatie van ViaSana aan Artsen zonder Vakantie een overdekte
wachtkamer kunnen financieren. Patiënten stonden buiten in rijen te
wachten, je kunt je voorstellen dat dit met de vele hoosbuien in
Rwanda geen pretje was. Het mooie is dat het resultaat van deze
donaties direct te zien is. Je geeft ze het geld en ze beginnen
direct met de bouw. Toen ik weer terug naar Nederland ging stonden
de muren van de wachtkamer al tot aan mijn heupen."
De faciliteiten hoe mager ook, voldoen voor ons werk, zoals
röntgen, ok en gips
Kennis overbrengen
"Naast de operaties die ik uitvoer breng ik door les te geven
mijn kennis over. Denk bijvoorbeeld aan de opvang en behandeling
van fracturen, materiaalbeheer, wondbehandeling etc."
Les aan een zaal leerling-verpleegkundigen
Het team van Artsen zonder Vakantie
"Ik kan dit alles natuurlijk niet alleen; samen met een team
bestaande uit een OK-verpleegkundige, een afdelingsverpleegkundige,
een anesthesist en een fysiotherapeut hebben we daar veel kunnen
doen." Al deze mensen werken voor "Artsen zonder Vakantie", een
organisatie bestaande uit zo'n 600 artsen en verpleegkundigen. Deze
mensen gaan tijdens hun vakantie twee tot drie weken patiënten
behandelen in Afrikaanse ziekenhuizen. Elke week vertrekken er meer
dan twee teams naar Afrika. "AzV regelt alles, het enige dat ik als
orthopedisch chirurg hoef te doen is een aantal weken vakantie in
te leveren. En dat doe ik graag want het werken in Afrika blijft
een grote uitdaging waar je zeer veel voor terug krijgt."
Hoewel er veel verandert kan het nog altijd een stuk beter.
Doe ook een donatie op www.azv.be
